Achtergrond
Het programma Dwang is ontwikkeld voor volwassenen met een obsessieve-compulsieve stoornis (OCS). Het kan ook worden ingezet wanneer er nog geen diagnose is, maar wel sprake is van dwanggedachten. Onderwerpen die aan bod komen zijn onder andere veiligheids- en vermijdingsgedrag, het gedachtenschema en mindfulness. Het programma is gebaseerd op psycho-educatie, exposure en responspreventie (ERP) en technieken uit de cognitieve gedragstherapie (CGT) en Acceptance & Commitment Therapy (ACT).
Ongeveer 3.869 gebruikers zijn tot nu toe met het programma Dwang aan de slag gegaan, als onderdeel van een blended behandeltraject.
Methode
De onderzoekspopulatie
In totaal hebben 230 gebruikers zowel de voormeting (T0) als de nameting (T1) van de IDB ingevuld, met ten minste drie weken tussen de metingen. Van deze steekproef is 69% vrouw en 31% man en de gemiddelde leeftijd is 34 jaar (SD = 11,9). De leeftijds- en geslachtsverdeling en de ernst van de klachten op de voormeting verschillen niet significant van de deelnemers die niet in de analyse zijn meegenomen.
De Inventarisatielijst Dagelijkse Bezigheden
Dwangklachten zijn aan het begin (T0) en aan het einde (T1) van het programma gemeten met de Inventarisatielijst Dagelijkse Bezigheden (IDB). De IDB meet obsessief-compulsief gedrag bij volwassenen en bevat vragen over aspecten als vuil en besmetting, herhalen en controleren, en besluiteloosheid. De lijst bestaat uit 32 vragen op een vijfpuntsschaal van nooit (1) tot zeer vaak (5); de totaalscore loopt van 32 tot 160. De gehanteerde afkapwaarden zijn 32-70 (lage klachten), 71-95 (gematigde klachten) en 96-160 (hoge klachten).
Aanvullende metingen
Gebruikers stellen aan het begin van het programma een doel op en geven bij start en afsluiting in procenten aan in hoeverre dat doel is behaald. Bij afsluiting wordt gevraagd of en op welke manieren zij zich geholpen voelen.
Resultaten
Afname van dwangklachten
Na het doorlopen van het programma neemt het aantal gebruikers met lage dwangklachten toe en het aantal met hoge dwangklachten af. Gemiddeld is er een significante afname van dwangklachten van 11%: de gemiddelde IDB-score daalde van 85,14 (T0) naar 76,23 (T1).
Statistische significantie: Repeated Measures ANOVA, F = 77,697 (df = 1,229), η² = .25, p < .001.
Factoren die samenhangen met klachtafname
Hoe hoger de dwangklachten op de voormeting, hoe groter de afname op de nameting (r = .43, p < .001). De grootste afname treedt dus op bij gebruikers met hoge klachten. Er is geen verband tussen de afname van dwangklachten en leeftijd of geslacht.
Tijd tussen de metingen
Er is een significant verband tussen het aantal dagen tussen de voor- en nameting en de afname van dwangklachten (r = .13, p = .044). De grootste afname treedt op wanneer er meer dan negen weken tussen de metingen zit. Dit sluit aan bij recent onderzoek waaruit blijkt dat herhaalde en intensieve oefeningen essentieel zijn voor een effectieve behandeling van OCS (Mogan et al., 2025). De meeste gebruikers doorlopen het programma in meer dan negen weken. Voor een optimaal effect adviseren we een doorlooptijd van 7 tot 11 weken.
Doelen en geholpen zijn
Het percentage waarin gebruikers hun doel behaald achten is op de nameting vijf keer zo hoog als op de voormeting. Gebruikers met een grotere afname van dwangklachten behalen hun doel in significant grotere mate (r = .47, p = .017, N = 25).
78% van de gebruikers voelt zich geholpen door het programma. Zij geven met name aan nieuwe inzichten te hebben gekregen, een afname van klachten te ervaren en te herkennen dat zij niet de enige zijn met deze klachten.
Conclusie
Het programma Dwang laat een significante afname van dwangklachten zien (11%, η² = .25). Het effect is het grootst bij gebruikers die met hoge klachten starten en bij een langere doorlooptijd: de grootste afname treedt op na meer dan negen weken, wat aansluit bij het belang van herhaald en intensief oefenen bij OCS.
78% van de gebruikers voelt zich geholpen door het programma. Op basis van deze resultaten adviseren we het programma in 7 tot 11 weken te doorlopen.
