Achtergrond
Het programma Alcohol onder controle is bedoeld voor volwassenen die kampen met overmatig alcoholgebruik en die het niet lukt daar zonder hulp mee te stoppen. In verschillende stappen wordt gewerkt aan het verminderen van gewoonten, het behouden van motivatie en stressregulatie. Het programma start met het registreren van de klachten en het uitzoeken van de uitlokkers daarvan; daarna zoekt de gebruiker naar gezonde vervangingen voor het gedrag.
Ongeveer 3.600 mensen zijn tot nu toe met dit programma aan de slag gegaan, waarvan de meerderheid (97%) als onderdeel van een blended behandeltraject.
Methode
De onderzoekspopulatie
In totaal hebben 455 mensen zowel de voormeting (T0) als de nameting (T1) van de AUDIT ingevuld. Van deze groep is 58% man en 42% vrouw en de gemiddelde leeftijd 53 jaar (SD = 13). 443 gebruikers (97%) volgden het programma via Therapieland en de rest via Gezondeboel.
De man-vrouwverhouding en de ernst van de klachten op de voormeting verschillen niet significant van de totale groep gebruikers; de steekproef is wel significant ouder (gemiddeld zeven jaar).
De AUDIT
De ernst van het alcoholgebruik is aan het begin (T0) en aan het einde (T1) van het programma gemeten met de Alcohol Use Disorders Identification Test (AUDIT). De AUDIT is een screeningsinstrument van tien vragen, ontwikkeld door de World Health Organization, dat alcoholconsumptie, drinkgedrag en alcoholgerelateerde problemen in kaart brengt. De vragen worden gescoord van 0 tot 4 punten; een score van 8 of meer duidt op gevaarlijk of schadelijk alcoholgebruik. De gehanteerde afkapwaarden zijn 0-7 (laag risico), 8-15 (overmatig gebruik), 16-19 (schadelijk gebruik) en 20-40 (afhankelijk gebruik).
Resultaten
Afname van alcoholgebruik
De mate van alcoholgebruik is na het doorlopen van het programma significant afgenomen met 32%: de gemiddelde score daalde van 19 (T0) naar 13 (T1). Repeated Measures ANOVA: F = 423 (df = 1,454), η² = .48, p < .001.
De categorie ‘laag risico’ wordt groter (van 10 naar 92 gebruikers) en de categorie ‘afhankelijk gebruik’ neemt sterk af (van 208 naar 91). Herhalen we de analyses voor gebruikers die het programma in ten minste één week (N = 383) en in ten minste drie weken (N = 261) hebben doorlopen, dan verandert de sterkte van het effect niet.
Factoren die samenhangen met de afname
Mensen met een hoger alcoholgebruik op de voormeting laten een significant grotere afname zien (r = .36, p < .001). Het programma is dus het meest effectief bij een relatief hoge mate van alcoholgebruik. Er is geen verband met leeftijd of geslacht.
Tijd tussen de metingen
Er is geen significant verband tussen het aantal dagen tussen de voor- en nameting en de afname van alcoholgebruik; de verschilscore schommelt tussen 5 en 6,5. De meeste gebruikers (N = 188) doorlopen het programma in 3 tot 6 weken.
Geholpen zijn en klachtafname
Zes weken na de start vragen we gebruikers én behandelaren of de gebruiker zich geholpen voelt en een afname van klachten ervaart. Hoe groter de mate van geholpen zijn, hoe groter de afname van het alcoholgebruik (r = .43, p = .04, N = 22). Wie het eens is met de stelling ‘Door dit programma zijn mijn klachten afgenomen’ laat ook een grotere afname op de AUDIT zien (p = .03, N = 60), en dat geldt eveneens wanneer de professional het eens is met de stelling dat het programma de klachten heeft doen afnemen (p = .03, N = 20).
Vanwege de kleine steekproefgroottes moeten deze bevindingen met voorzichtigheid worden geïnterpreteerd. Desondanks suggereren zij dat de afname van alcoholgebruik ten minste gedeeltelijk is toe te schrijven aan het doorlopen van het programma.
Doelen en manieren van geholpen zijn
Het percentage waarin gebruikers hun doel behaald achten is op de nameting meer dan verdubbeld, en er is een significant verband tussen het behalen van doelen en de afname van alcoholgebruik (r = .13, p = .03, N = 262).
Bij dit programma voelen relatief meer mensen zich geholpen door het behalen van doelen en een afname van klachten dan bij het gemiddelde van alle programma’s op het platform; relatief minder mensen voelen zich geholpen door het verkrijgen van nieuwe inzichten. Deze vraag is door slechts 22 mensen ingevuld, dus ook hier is voorzichtigheid geboden.
Conclusie
Het programma Alcohol onder controle laat een significante afname van de ernst van het alcoholgebruik zien (32%) met een groot effect (η² = .48). De groep met afhankelijk gebruik halveert ruimschoots en de groep met laag risico wordt bijna tien keer zo groot.
Het effect is het grootst bij gebruikers met een hoger alcoholgebruik bij de start. De doorlooptijd maakt hier, anders dan bij de meeste andere programma’s, geen significant verschil.
Dat zowel gebruikers als hun behandelaren de afname aan het programma toeschrijven, suggereert dat die ten minste gedeeltelijk aan het programma is toe te schrijven. De steekproeven voor die laatste analyses zijn wel klein.
